कागद उद्योगात, तंतूंची रचना (फायबर मॉर्फोलॉजी) हा लगद्याचे गुणधर्म आणि अंतिम कागदाची गुणवत्ता ठरवणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे. तंतूंच्या रचनेत तंतूंची सरासरी लांबी, तंतूंच्या पेशीभित्तीच्या जाडीचे पेशीच्या व्यासाशी असलेले गुणोत्तर (ज्याला 'वॉल-टू-कॅव्हिटी रेशो' म्हणतात), आणि लगद्यामधील तंतुहीन हेटेरोसाइट्स व तंतूंच्या जुडग्यांचे प्रमाण यांचा समावेश होतो. हे घटक एकमेकांशी आंतरक्रिया करतात आणि एकत्रितपणे लगद्याच्या बंधाची ताकद, निर्जलीकरणाची कार्यक्षमता, प्रतिलिपीची कामगिरी, तसेच कागदाची मजबुती, कणखरपणा आणि एकूण गुणवत्तेवर परिणाम करतात.
१) सरासरी तंतूची लांबी
तंतूंची सरासरी लांबी हा लगद्याच्या गुणवत्तेचा एक महत्त्वाचा निर्देशक आहे. लांब तंतू लगद्यामध्ये लांब जाळीदार साखळ्या तयार करतात, ज्यामुळे कागदाची बंध शक्ती आणि ताण सहन करण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होते. जेव्हा तंतूंची सरासरी लांबी वाढते, तेव्हा तंतूंमधील गुंफलेल्या बिंदूंची संख्या वाढते, ज्यामुळे बाह्य शक्ती लागू झाल्यावर कागद ताण अधिक चांगल्या प्रकारे विखुरतो, परिणामी कागदाची ताकद आणि कणखरपणा सुधारतो. म्हणून, स्प्रूस शंकूधारी लगदा किंवा कापूस आणि तागाच्या लगद्यासारख्या जास्त सरासरी लांबीच्या तंतूंच्या वापरामुळे कागदाला अधिक ताकद आणि उत्तम कणखरपणा मिळू शकतो. हे कागद पॅकेजिंग साहित्य, छपाईचा कागद इत्यादींसारख्या उच्च भौतिक गुणधर्मांची आवश्यकता असलेल्या प्रसंगांसाठी अधिक योग्य आहेत.
२) तंतु पेशीभित्तीच्या जाडीचे पेशी पोकळीच्या व्यासाशी असलेले गुणोत्तर (भित्ती-ते-पोकळी गुणोत्तर)
लगद्याच्या गुणधर्मांवर परिणाम करणारा आणखी एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे भित्ती-पोकळी गुणोत्तर. भित्ती-पोकळी गुणोत्तर जितके कमी असेल, तितकी तंतूंच्या पेशींची भित्ती तुलनेने पातळ असते आणि पेशींमधील पोकळी मोठी असते. यामुळे लगदा बनवण्याच्या आणि कागद तयार करण्याच्या प्रक्रियेत तंतूंना पाणी शोषून घेणे आणि मऊ होणे सोपे जाते, जे तंतूंच्या सूक्ष्मतेसाठी, विखुरण्यासाठी आणि गुंफण्यासाठी अनुकूल ठरते. त्याच वेळी, पातळ भित्ती असलेले तंतू कागद तयार करताना अधिक चांगली लवचिकता आणि घडी घालण्याची क्षमता देतात, ज्यामुळे कागद जटिल प्रक्रिया आणि घडण प्रक्रियांसाठी अधिक योग्य बनतो. याउलट, जास्त भित्ती-पोकळी गुणोत्तर असलेल्या तंतूंमुळे अत्यंत कडक आणि ठिसूळ कागद तयार होऊ शकतो, जो पुढील प्रक्रिया आणि वापरासाठी अनुकूल नसतो.
३) तंतुहीन हेटेरोसाइट्स आणि तंतुगुच्छांमधील घटक
लगद्यामधील तंतुहीन पेशी आणि तंतूंचे गठ्ठे हे कागदाच्या गुणवत्तेवर परिणाम करणारे नकारात्मक घटक आहेत. या अशुद्धतेमुळे केवळ लगद्याची शुद्धता आणि एकसमानता कमी होत नाही, तर कागद बनवण्याच्या प्रक्रियेत गाठी आणि दोष निर्माण होऊन कागदाच्या गुळगुळीतपणावर आणि मजबुतीवर परिणाम होतो. तंतुहीन हेटेरोसाइट्स कच्च्या मालातील साल, राळ आणि डिंक यांसारख्या तंतुहीन घटकांपासून तयार होऊ शकतात, तर तंतूंचे गठ्ठे हे तयार करण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान कच्च्या मालाचे पुरेसे विघटन न झाल्यामुळे तयार झालेले तंतूंचे समूह असतात. त्यामुळे, लगद्याची गुणवत्ता आणि कागदाचे उत्पादन सुधारण्यासाठी लगदा बनवण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान या अशुद्धता शक्य तितक्या काढून टाकल्या पाहिजेत.
पोस्ट करण्याची वेळ: २८ सप्टेंबर २०२४
